Jacobsjaar (Año Xacobeo): wat het is en wanneer het volgende is

Volgende Jacobsjaar: 2027

25 juli 2027 valt op een zondag. De Heilige Deur van de kathedraal van Santiago gaat op 31 december 2026 open en blijft het hele jaar geopend.

Wat is het Jacobsjaar (Ano Santo Xacobeo in het Galicisch)?

Het Jacobsjaar, in Spanje Año Jacobeo en in Galicië Año Xacobeo genoemd, ook bekend als Heilig Jacobsjaar, Compostelaans Heilig Jaar of Heilig Jaar van Santiago, is het jubeljaar van de katholieke Kerk dat gewijd is aan Sint Jacobus en zijn graf in Santiago de Compostela. Het wordt alleen gevierd in de jaren waarin 25 juli, de feestdag van Sint Jacobus, op een zondag valt. Door de schrikkeljaren gebeurt dat in een vast ritme van 6-5-6-11 jaar (met uitzonderlijke tussenpozen van 7 of 12 jaar als het laatste jaar van een eeuw geen schrikkeljaar is), zodat er per eeuw veertien Jacobsjaren zijn.

In dat jaar opent de kathedraal van Santiago de Compostela de Heilige Deur, die de rest van de tijd is dichtgemetseld, en kunnen pelgrims die het graf van de apostel bereiken de volle aflaat of het jubileum verkrijgen. Het laatste Jacobsjaar was 2021, dat vanwege de pandemie uitzonderlijk werd verlengd tot 2022; het volgende is 2027.

Wanneer is het volgende Jacobsjaar (Año Xacobeo)?

Het volgende Jacobsjaar is 2027. Een blik op de kalender is genoeg: 25 juli 2026 valt op een zaterdag en 25 juli 2027 op een zondag. Omdat het Compostelaanse jubileum alleen wordt gevierd als de feestdag van de apostel op een zondag valt, wordt 2027 een Heilig Jacobsjaar (Ano Santo Xacobeo 2027). Het is het eerste na de lange cyclus van elf jaar die 2021 van 2027 scheidt binnen het ritme 6-5-6-11.

Volgens de traditie opent de aartsbisschop van Santiago de Heilige Deur met een zilveren hamer op de middag van 31 december van het voorgaande jaar en sluit hij haar weer op 31 december van het Heilig Jaar. In 2027 is het bovendien zes jaar geleden sinds het laatste jubileum, dus er wordt een toestroom van pelgrims verwacht die vergelijkbaar is met die van 2004 en 2010. Ben je van plan om in een Jacobsjaar de Camino Frances te lopen? Boek dan op tijd je overnachtingen, vooral voor de laatste 100 km vanaf Sarria.

Wat betekent het woord “jacobeo”?

Jacobeo betekent “met betrekking tot de apostel Jakobus (Santiago)”. Het komt van het Latijnse Iacobus (Jacobus), de naam van de apostel, waarvan ook “Santiago” is afgeleid (Sanctus Iacobus, “Sant Iago”). Daarom spreekt men in het Spaans van ruta jacobea, peregrinación jacobea of Camino jacobeo als het om de Camino de Santiago gaat, en van Año Jacobeo voor het jubeljaar van de apostel. Het bijvoeglijk naamwoord staat met diezelfde betekenis in het woordenboek van de RAE, de Spaanse taalacademie: “behorend tot of met betrekking tot de apostel Jakobus (Santiago)”.

Wat is Xacobeo in het Galicisch?

Xacobeo is gewoon de Galicische vorm van “jacobeo”: in het Galicisch is Santiago Santiago of Xacobe, en het heilig jaar heet er Ano Santo Xacobeo. Sinds 1993 gebruikt de Xunta de Galicia “Xacobeo” bovendien als naam voor het officiële programma van culturele en toeristische promotie van elk Heilig Jaar (Xacobeo 93, Xacobeo 99, Xacobeo 2004, Xacobeo 2010, Xacobeo 21-22), met concerten, tentoonstellingen en verbeteringen aan de routes. Año Jacobeo en Año Xacobeo zijn dus precies hetzelfde: het Compostelaanse jubileum, geschreven in het Spaans of in het Galicisch. Het zijn geen twee verschillende vieringen.

Wat is het verschil tussen een jubeljaar en een Jacobsjaar?

Een jubeljaar (of Heilig Jaar) is elk jaar waarin de katholieke Kerk de volle aflaat verleent aan gelovigen die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Het bekendste is het jubeljaar van Rome, dat normaal gesproken om de 25 jaar wordt gevierd (het laatste in 2025) en dat de paus ook buitengewoon kan uitroepen. Andere plaatsen hebben hun eigen jubeljaren: Caravaca de la Cruz om de zeven jaar en Santo Toribio de Liébana als 16 april op een zondag valt.

Het Jacobsjaar is het specifieke jubeljaar van Santiago de Compostela: het wordt alleen gevierd als 25 juli op een zondag valt, en het jubileum wordt verkregen bij het graf van de apostel. Anders gezegd: elk Jacobsjaar is een jubeljaar, maar niet elk jubeljaar is een Jacobsjaar. Bovendien hangt het Romeinse jubileum af van een pauselijke afkondiging, terwijl het Compostelaanse sinds de bul Regis aeterni een blijvend karakter heeft en automatisch terugkeert met de kalender.

Wat wordt er gevierd in een Jacobsjaar: de Heilige Deur en het jubileum

Tijdens elk Jacobsjaar wordt de aflaat verleend aan alle gelovigen die vrijwillig aan de volgende voorwaarden voldoen:

1. Het graf van Sint Jacobus bezoeken in de kathedraal van Santiago de Compostela of een andere heilige plaats in de stad, tijdens het Heilig Jaar.
2. Een vorm van pelgrimstocht maken, zoals minstens 100 km lopen naar Santiago de Compostela, of de tocht maken te paard, op de fiets of in een rolstoel, met de bedoeling het graf van Sint Jacobus te bereiken.
3. De sacramenten van de biecht en de communie ontvangen.
4. Bidden voor de intenties van de paus.

Deze voorwaarden zijn ingesteld om tijdens het Jacobsjaar boete, bezinning en gebed te bevorderen. Het is ook de gewoonte om tijdens het Heilig Jaar de kathedraal van Santiago de Compostela binnen te gaan door de Heilige Deur, die uitkomt op de Praza da Quintana en alleen bij deze gelegenheid opengaat.

Door bemiddeling van de Kerk verleent het jubileum aan gelovigen die aan de genoemde voorwaarden voldoen de genade van de volle aflaat, ofwel de volledige kwijtschelding van de tijdelijke straf die zij voor hun zonden verdienen. Volgens de katholieke leer vergeeft deze aflaat niet de schuld van de zonden, maar bevrijdt zij de zondaar van de tijdelijke straf die voortvloeit uit de zonde die al in het sacrament van de biecht is vergeven. Zo wordt deelname aan het Jacobsjaar gezien als een kans om het geloof en de relatie met God te vernieuwen en om de genade van de volle aflaat te verkrijgen.

Eerdere en toekomstige Jacobsjaren: volledige lijst

Dit zijn alle Heilige Jacobsjaren van de 20e en 21e eeuw. De reeds gevierde: 1909, 1915, 1920, 1926, 1937–1938, 1943, 1948, 1954, 1965, 1971, 1976, 1982, 1993, 1999, 2004, 2010 en 2021–2022. De volgende: 2027, 2032, 2038, 2049, 2055, 2060, 2066, 2077, 2083, 2088 en 2094. In de tabel gaat elke rij 28 jaar vooruit (een volledige kalendercyclus) en toont elke kolom de sprong van het ene Jacobsjaar naar het volgende.

De reeks 6-5-6-11 van de Jacobsjaren in de 19e, 20e en 21e eeuw komt voort uit de combinatie van het ritme van de schrikkeljaren en het feit dat een week zeven dagen telt. Als er geen schrikkeljaren waren, zou er om de zeven jaar een Jacobsjaar zijn. Maar omdat jaren die deelbaar zijn door honderd alleen schrikkeljaren zijn als ze ook deelbaar zijn door 400, kunnen er bij de eeuwwisselingen tussenpozen van zeven of twaalf jaar tussen twee opeenvolgende heilige jaren ontstaan.

Houd er rekening mee dat elke verandering in de reeks schrikkeljaren automatisch het ritme van de Jacobsjaren beïnvloedt. Dat gebeurde bij de Gregoriaanse kalenderhervorming van 1582 en kan dus ook voorkomen in eeuwjaren die geen veelvoud van 400 zijn.

De tabel klopt voor de 20e en 21e eeuw, omdat het jaar 2000 een schrikkeljaar was. In de volgende eeuwen verandert het ritme, omdat 2100, 2200 en 2300 geen schrikkeljaren zijn (ze zijn deelbaar door honderd, maar niet door vierhonderd). Door de gezondheidscrisis van COVID-19 werd het Jacobsjaar twee opeenvolgende jaren gevierd (2021–2022), iets wat eerder alleen in 1937–1938 was gebeurd, tijdens de Burgeroorlog.

Het laatste heilig jaar van de 21e eeuw wordt 2094; het eerste van de 22e eeuw wordt 2106 (12 jaar later) en het volgende 2117 (11 jaar later), waardoor het ritme 6-5-6-11 van de twee voorgaande eeuwen wordt doorbroken. Hetzelfde gebeurde bij de overgang van de 19e naar de 20e eeuw: het laatste heilig jaar van de 19e eeuw was 1897 en het eerste van de 20e eeuw was 1909, twaalf jaar later, omdat 1900 geen schrikkeljaar was.

Geschiedenis van het Jacobsjaar

Paus Calixtus II stelde het Compostelaanse Heilig Jubeljaar in 1122 in voor het jaar 1126, nadat hij zelf als pelgrim in Santiago de Compostela was geweest toen hij aartsbisschop van Vienne in Frankrijk was.

Op 27 februari 1120 verhief de bul Omnipotentis Dispositione Santiago de Compostela tot aartsbisdom door de metropolitane zetel van Mérida daarheen over te brengen. Daarmee werd voldaan aan de wens van Diego Gelmírez, bisschop van Compostela tussen 1100 en 1139, met instemming van koning Alfons VII van León (de keizer). Calixtus II was diens oom door het huwelijk van zijn broer Raymond van Bourgondië met infante Urraca van León en Castilië, dochter van Alfons VI van León.

In 1122, terwijl de laatste steen van de kathedraal van Santiago werd gelegd, verleende Calixtus II het voorrecht om vanaf 1126 regelmatig het Heilig Jacobsjaar te vieren, telkens wanneer de feestdag van Sint Jacobus, 25 juli, op een zondag viel. Zo konden pelgrims in Compostela dezelfde genaden verkrijgen als in Rome tijdens de jubeljaren, die daar gewoonlijk om de vijfentwintig jaar plaatsvonden.

Het voorrecht van Calixtus II werd bevestigd en uitgebreid door andere pausen, onder wie Eugenius III en Anastasius IV. In 1178 verklaarde Alexander III in de bul Regis aeterni, gedateerd op 25 juli, dat het voorrecht blijvend zou zijn, en stelde hij het Heilig Jacobsjaar gelijk aan dat van Rome en Jeruzalem.

Deze bepalingen hadden in de middeleeuwen grote gevolgen en droegen sterk bij aan de toename van de pelgrimstochten uit heel Europa over de Camino de Santiago.

De meest recente Heilige Jacobsjaren waren 1993, 1999, 2004, 2010 en 2021. Dat laatste, dat elf jaar na het vorige kwam, werd vanwege de COVID-19-pandemie uitzonderlijk verlengd tot 31 december 2022; paus Franciscus keurde de verlenging goed, zoals nuntius Bernardito Auza meedeelde.

Het was de tweede keer in de geschiedenis dat het Jacobsjaar twee opeenvolgende jaren werd gevierd. De eerste keer was tijdens de Spaanse Burgeroorlog, toen het heilig jaar 1937 ook werd verlengd tot in 1938, op verzoek van de Compostelaanse prelaat Tomás Muniz de Pablos, wat paus Pius XI toestond.

Zie ook:

Sint Jacobus

Kathedraal van Santiago de Compostela

Santiago de Compostela