Concathedraal van Logroño
De concathedraal Santa María de la Redonda is een belangrijk religieus gebouw in het hart van de historische binnenstad van Logroño, een van de voornaamste steden van de autonome regio La Rioja in Spanje. De kerk staat niet alleen bekend om haar architectuur en geschiedenis, maar ook om haar centrale rol in het religieuze en culturele leven van de regio. Samen met de kathedraal van Calahorra en de kathedraal van Santo Domingo de la Calzada vormt ze een bijzonder geheel: dit bisdom telt drie kathedrale zetels, wat binnen de katholieke kerk zeldzaam is.
Geschiedenis van de concathedraal van Logroño
In de 11e-12e eeuw stak de Camino Frances de rivier de Ebro over via een oude brug die wordt toegeschreven aan twee belangrijke religieuze figuren, Dominicus de la Calzada en Johannes van Ortega. Deze brug speelde een cruciale rol bij het ontstaan van een nieuwe nederzetting, die dankzij haar groei in 1431 de titel stad kreeg.
Koning Alfonso VI van León verleende de plaats in 1095 een fuero, een stelsel van rechten en voorrechten, om nieuwe bewoners en pelgrims aan te trekken. De plaats groeide daarna sterk, zowel burgerlijk als kerkelijk, en er verrezen verschillende belangrijke kerken, zoals de Santiago el Real, Santa María de Palacio, San Bartolomé en Santa María de la Redonda.
De huidige kerk was niet het eerste religieuze gebouw op deze plek. Eerder stond hier al een romaanse kerk met een ronde of veelhoekige plattegrond, en daarom heet ze “La Redonda”. In 1435 kreeg die kerk de status van collegiale kerk door de samenvoeging met de collegiale kerk San Martín de Albelda, waar in de middeleeuwen belangrijke codices werden vervaardigd.
Op 9 maart 1959 verhief paus Johannes XXIII de kerk tot concathedraal, een titel die haar belang binnen het bisdom onderstreept.
Architectuur van de concathedraal van Logroño
De concathedraal werd grotendeels tussen de 16e en de 19e eeuw gebouwd, een rijke periode voor kunst en architectuur in Spanje.
Het gebouw bestaat uit drie schepen, een kooromgang en het trascoro met de Capilla de los Ángeles. De hoofdingang wordt geflankeerd door twee tweelingtorens. Langs de zijmuren liggen kapellen die de noord- en zuidkant van de kerk afronden.
Het middendeel werd tussen 1516 en 1538 gebouwd in de gotiek van de Katholieke Koningen. Binnen lijkt het alsof je omhoogkijkt in een stenen palmbos: de ronde zuilen rijzen zonder decoratieve ribben uit de vloer op en vertakken zich boven in een fijn netwerk van ribben naar de kruisgewelven, wat de ruimte licht en elegant maakt.
In de 16e en 17e eeuw werden de zijkapellen voltooid en verrijkt. Ze vormen nu een echt museum van religieuze kunst, met schilderijen, beelden, retabels en smeedijzeren hekken, waarvan veel afkomstig is uit kerken of kloosters die niet meer bestaan.
Een van de hoogtepunten is de barokke kapel van Nuestra Señora de los Ángeles uit 1756, naast het portaal. Bewonder ook het monumentale stenen retabel op de hoofdgevel. De twee tweelingtorens die dit retabel flankeren zijn ontworpen door Martín de Beratúa en uitgegroeid tot het symbool van Logroño. Ze zijn geïnspireerd op de toren van de kerk Santo Tomás in Haro, en de stijl is nagevolgd in andere plaatsen in La Rioja, zoals Santo Domingo de la Calzada, Briones, Oyón en Labraza. Met hun verticale lijn behoren ze tot wat de Riojaanse barok wordt genoemd.
Tussen de twee torens staat een stenen gevelretabel van de architect Juan Bautista Arbaiza. Het bevindt zich boven de hoofddeur en wordt afgesloten door een hek.
De laatste grote uitbreiding vond plaats in de 19e eeuw, toen aan de koorzijde de huidige kooromgang werd gebouwd. Die sluit aan bij de bouwstijl van de Real Capilla del Santo Cristo, die verbonden is met bisschop Pedro González del Castillo.
De kerk ligt precies oost-west georiënteerd in het hart van de oude binnenstad van Logroño. Ze kijkt uit op het vroegere marktplein, de Plaza del Mercado, dat samen met de Calle Portales zijn historische sfeer heeft behouden en nog altijd een levendige plek is.
Kunstcollecties van de concathedraal van Logroño
De Calvarie van La Rioja van Michelangelo Buonarroti
Op een opvallende plek in de kooromgang, vlak achter het hoofdretabel, hangt een klein olieverfschilderij op paneel. Dit werk, bekend als een Calvarie, toont Christus aan het kruis, opvallend genoeg nog levend, met naast hem de Moeder van Smarten, Johannes de Evangelist en Maria Magdalena. Het wordt toegeschreven aan Michelangelo Buonarroti op grond van het getuigenis van bisschop Pedro González del Castillo, die het verwierf, maar de echtheid is niet definitief bewezen.
Bisschop Pedro González del Castillo was een groot humanist en een man van aanzien in zijn tijd. In de 17e eeuw liet hij naast het hoofdaltaar de Capilla del Santo Cristo bouwen, die in de loop der tijd meermaals werd gewijzigd en uiteindelijk de huidige kooromgang opleverde. In zijn testament bepaalde hij dat hij daar begraven wilde worden, in een mausoleum met een biddend beeld dat hem getrouw zou weergeven. De vermogende prelaat reisde vaak naar Rome, waar hij kunstwerken kocht om zijn kapel mee te verrijken.
De Vlaamse panelen van Gillis Congnet
Gillis Congnet was een vooraanstaand schilder, geboren in 1542 in Antwerpen en overleden in 1599 in Hamburg. In 1584 maakte hij in zijn geboortestad een reeks indrukwekkende panelen; die datum staat duidelijk op de voet van het schilderij De Annunciatie. De panelen kwamen naar deze kerk vanuit de kapel van het Señorío de Somalo, bij Nájera. De eigenaars kochten ze begin 20e eeuw in Parijs voor hun kapel en schonken ze later in dezelfde eeuw aan de kerk La Redonda. Vanwege hun kwaliteit en hun slechte staat namen het Prado en een bank de restauratie op zich, waardoor hun schoonheid nog beter uitkwam.
De panelen van Congnet bestaan uit zes werken van 131 bij 88 centimeter: Sint Petrus, de Verrijzenis van Christus, Johannes de Doper, de Annunciatie, de Epifanie en de Tenhemelopneming van Maria. Daarnaast zijn er drie kleinere panelen van 26,5 bij 96 centimeter met episoden uit het leven van Franciscus van Assisi.
Op de fijn geschilderde Annunciatie zie je alle kenmerkende elementen van deze scène. In het midden bidt Maria, met een opengeslagen boek bij haar bed en een mand met handwerk. De lelies in de vaas zijn een duidelijk symbool van maagdelijkheid. De Heilige Geest in de vorm van een duif en de boodschapper-engel, die eerder lijkt te zegenen dan aan te kondigen, maken het beeld compleet.
De Epifanie verrast door de grote tederheid in de gezichten en houdingen. Het werk doet denken aan Jeroen Bosch, vooral door de hut waarin het tafereel zich afspeelt en de nieuwsgierige die door een gat in de muur kijkt.
Ook de figuur van Sint Petrus maakt indruk door zijn kracht en gezag. De sleutel in zijn rechterhand lijkt eerder een machtssymbool, bijna een zwaard of scepter. De vormen van zijn lichaam onder de tuniek doen denken aan het werk van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel. Op de achtergrond zie je naast hem taferelen van zijn roeping en zijn martelaarschap.