Kodeks Kalikstyński (po łacinie Codex Calixtinus; fl. ok. 1140–1181) to nazwa własna iluminowanego rękopisu z połowy XII wieku, zawierającego najstarszy tekst Liber Sancti Iacobi (ok. 1140–1160).
Zebrano w nim kazania, hymny, cuda, opowieści o translacji relikwii apostoła, teksty liturgiczne i utwory muzyczne związane ze św. Jakubem Apostołem. Czwarta księga opowiada o odkryciu grobu przez Karola Wielkiego. Piąta jest rodzajem przewodnika dla pielgrzymów idących Camino Frances do Santiago de Compostela – z poradami, opisami trasy, dzieł sztuki i zwyczajów ludzi mieszkających wzdłuż Camino.
Dokument przechowywany jest w katedrze w Santiago de Compostela, w prowincji A Coruña.
Liber Sancti Iacobi
Choć Liber Sancti Iacobi bywa nazywany Codex Calixtinus, nie są to pojęcia tożsame. Liber Sancti Iacobi oznacza treść księgi, z której przez stulecia sporządzono kilka rękopisów (oprawnych tomów, którym niekiedy nadawano różne nazwy własne) o niejednorodnej i zmiennej zawartości. Najstarszy i najważniejszy kodeks z Liber Sancti Iacobi nosi nazwę własną Codex Calixtinus (ok. 1140) i jest przechowywany w katedrze w Santiago de Compostela.
Zbiór znany jako Liber Sancti Iacobi powstawał w różnych okresach i niezależnie od siebie, a jego kształt mógł być gotowy około 1140 roku.
Historia Kodeksu Kalikstyńskiego
Kodeks Kalikstyński przepisały co najmniej cztery ręce, z czego dwie bardzo do siebie podobne. Głównego kopistę nazywa się Scriptor I. Autorstwo Aymerica Picauda, francuskiego duchownego z XII wieku, jest dziś sporne. Dzieło powstało prawdopodobnie w szkole katedralnej lub biskupiej w Santiago, która w XII wieku skupiała nauczycieli i studentów z wielu krajów.
Pierwotny rękopis składał się z 27 składek: pierwsza była kwinternionem, pozostałe kwaternionami. Już w dawnych czasach zmieniono niektóre składki, co naruszyło strukturę kodeksu. Później, około XV wieku, zaginęła karta 220, pierwotnie pusta, należąca do ostatniej składki. Zaginęła zapewne także pusta karta poprzedzająca obecną kartę 1. Jeśli to prawda, rękopis miał, jak było wówczas w zwyczaju, pierwszą i ostatnią kartę pustą, pełniącą rolę wyklejki.
Później, być może podczas oprawy pod koniec XII wieku, do pierwotnej struktury kodeksu dodano drugi aneks (Aneks II).
Księgę IV oddzielono od rękopisu w 1609 roku, przez co ucierpiały składki 20, 21 i 24. Oba tomy oprawił osobno Alonso Rodríguez León. Księga IV została ponownie dołączona podczas restauracji w 1966 roku, co wymagało kilku napraw rękopisu. Przy tej samej restauracji przycięto karty większe od pozostałych i wystające poza blok.
Notatki na marginesach pozostawione przez kanoników Composteli dowodzą, że kodeks był używany i czytany nieprzerwanie co najmniej do połowy XVI wieku. Wydaje się jednak, że na początku XVII wieku przestał budzić zainteresowanie i na wiele lat popadł w zapomnienie.
W drugiej połowie XIX wieku rękopis odkrył na nowo kanonik i archiwista katedry w Composteli Antonio López Ferreiro. Publicznie przedstawili go jednak jezuita Fidel Fita i Aureliano Fernández Guerra. W 1879 roku przybyli do Santiago w podróży naukowej i pielgrzymkowej. Rok później, w 1880 roku, wydali książkę o tej podróży (Recuerdos de un viaje a Santiago de Galicia), poświęcając rozdziały od X wzwyż opisowi i badaniu Codex Calixtinus. Książka zawierała fotografię hymnu Dum Paterfamilias z transkrypcją tekstu oraz kilka wersów hymnu Ad honorem Regis summi. W 1882 roku o. Fidel Fita opublikował w Paryżu ostatnią księgę Codex – ówczesną księgę IV.
Struktura Kodeksu Kalikstyńskiego
Codex Calixtinus składa się z pięciu ksiąg i dwóch aneksów; łącznie liczy 225 kart pergaminu zapisanych obustronnie, o wymiarach 295 × 214 mm. Poza wyjątkami tekst jest zawsze w jednej kolumnie, po 34 wiersze na stronie.
Struktura kodeksu jest następująca:
Folio Dawna numeracja Księga Tytuł łaciński Opis f. 1 – 2v List papieża Kaliksta II f. 2v – 139 Księga I Anthologia liturgica Księga liturgii f. 139v – 155v Księga II De miraculi sancti Jacobi Księga cudów f. 156 – 162v Księga III Liber de translatione corporis sancti Jacobi ad Compostellam Translacja ciała do Santiago f. 163 – 191 f. 1 – 29
(osobny tom)Księga IV L’Historia Karoli Magni et Rotholandi Podboje Karola Wielkiego f. 192 – 213v f. 163 – 184v Księga V Iter pro peregrinis ad Compostellam Przewodnik pielgrzyma f. 214 – 219v f. 185 – 190v Aneks I Zawiera utwory polifoniczne f. 220 f. 191 (zaginiona) f. 221 – 225 f. 192 – 196 Aneks II Powstał później niż pierwotna redakcja rękopisu
Pierwsza księga ma charakter liturgiczny, druga hagiograficzny, trzecia i czwarta historyczny, a piąta, która zyskała największą sławę, jest rodzajem przewodnika dla pielgrzyma.
Kodeks Kalikstyński – list papieża Kaliksta II
Otwiera kodeks, zajmując jego dwie pierwsze karty. Autor przedstawia się jako papież Kalikst II i opowiada, jak zebrał liczne świadectwa cudów zdziałanych przez św. Jakuba Apostoła, „wędrując przez okrutne ziemie i prowincje przez 14 lat”. Wyjaśnia też, jak rękopis przetrwał wszelkie możliwe niebezpieczeństwa, od pożarów po powodzie. List skierowany jest do „najbardziej świętego zgromadzenia bazyliki w Cluny” i do „Diega Gelmíreza, arcybiskupa Composteli”.
Uważa się, że kopiści umieścili ten list na początku rękopisu, by dodać swojej pracy znaczenia; bezpośredni udział papieża, zmarłego już w 1124 roku, jest całkowicie wykluczony.
Zawartość:
Folio Treść 1 Prolog 1-2v List papieża Kaliksta
Księga I Kodeksu Kalikstyńskiego – Księga liturgii
(Anthologia liturgica)
Stanowi prawie połowę całego rękopisu i jest rdzeniem Liber. Zawiera następujące elementy:
- 17 kazań na święta św. Jakuba
- 2 opowieści o męczeństwie św. Jakuba Apostoła
- 2 oficja: na wigilię święta św. Jakuba (24 lipca) i na święta św. Jakuba (25 lipca i 30 grudnia).
- 2 msze na te same dni: msza w wigilię św. Jakuba (24 lipca) i msza w uroczystość św. Jakuba (25 lipca).
- Wskazówki dotyczące mszy na każdy dzień oktawy lipcowych świąt
- Msza na święto Cudów (3 października)
- Msza na święto Translacji (30 grudnia) i dodatkowe utwory na jego oktawę.
Zarówno oficja, jak i msze mają notację muzyczną.
Na końcu Księgi I znajduje się suplement gregoriański, także z notacją muzyczną, obejmujący:
- 2 Benedicamus Domino
- 4 conductus
- Mszę farsowaną przypisywaną Fulbertowi z Chartres, do użytku w którekolwiek ze świąt św. Jakuba (25 lipca i 30 grudnia). Wzbogacona jest tropami i zawierałaby elementy inscenizacji, służące teatralnemu przedstawieniu mszy.
Istnienie dwóch różnych świąt św. Jakuba, 25 lipca i 30 grudnia, wynika z wprowadzenia rytu rzymskiego w miejsce rytu hiszpańskiego (mozarabskiego) pod koniec XI wieku. Od swojego powstania w IX wieku Kościół w Santiago stosował praktykę liturgiczną obowiązującą wówczas w Kościele hiszpańskim. W kalendarzu liturgicznym Kościoła astursko-leońskiego obchodzono jedno święto św. Jakuba Starszego, 30 grudnia, z rozbudowaną własną liturgią. W kalendarzu rzymskim święto św. Jakuba przypadało jednak 25 lipca. Wraz z nowym rytem Kościół w Composteli przyjął kalendarz rzymski ze świętem 25 lipca, pod warunkiem zachowania także święta 30 grudnia. Tak 25 lipca obchodzi się męczeństwo św. Jakuba, jak w całym Kościele zachodnim, a 30 grudnia jego powołanie i translację ciała apostoła do Santiago.
Między te dwa święta wprowadzono później święto cudów św. Jakuba, 3 października. Przypisuje się je inicjatywie św. Anzelma; później przeniesiono je na 5 października.
Warto zauważyć, że oficjum jutrzni na święta św. Jakuba 25 lipca i 30 grudnia jest monastyczne, a nie kanonickie: ma 12 (13) antyfon i 12 responsoriów zamiast 9 antyfon i 9 responsoriów, więc być może przygotowano je dla dawnej wspólnoty mnichów w Composteli, a nie dla katedry (o możliwości, że część muzyczną przygotowali mnisi benedyktyńscy z Vézelay, mówi dalej część o notacji muzycznej).5
Zawartość:
Folio Rozdział Treść 2v-3v Spis treści Spis 31 rozdziałów Kazania i pasje 4-6v Rozdział I Kazanie Bedy Czcigodnego, prezbitera, na wigilię (24 lipca): Quoniam beati Jacobi vigilias 6v-18 Rozdział II Wykład papieża Kaliksta na wigilię (24 lipca): Vigiliae noctis sacratissimae 18 Rozdział III 12 błogosławieństw papieża Kaliksta do czytań o św. Jakubie: Adsit nobis gratia Dei 18-19v Rozdział IV Prolog Kaliksta i mniejsza pasja św. Jakuba (25 lipca): Gaio quatuor annis 19v-24v Rozdział V Kazanie papieża Kaliksta na męczeństwo św. Jakuba (25 lipca): Celebritatis sacratissime 24v-31 Rozdział VI Drugie kazanie tegoż papieża Kaliksta na 25 lipca: Spiritali igitur jocunditate 31-44v Rozdział VII Wykład tegoż papieża Kaliksta na 25 lipca: Adest nobis, dilectissimi fratres 44v-47v Rozdział VIII Homilia Bedy Czcigodnego na 25 lipca: Dominus conditor ac redemptor noster 47v-53 Rozdział IX Prolog Kaliksta i większa pasja św. Jakuba: Post Ascensionem Dominicam ad celos apostolus Domini nostri lhesu Christi 53-55v Rozdział X Wykład św. Hieronima na 26 lipca, drugi dzień oktawy św. Jakuba: Apostolica sollempnia veneranda 55v-57 Rozdział XI Wykład tegoż św. Hieronima na 27 lipca, trzeci dzień oktawy św. Jakuba: Quare Petrus et Jacobus 57-64 Rozdział XII Wykład papieża Kaliksta na 28 lipca, czwarty dzień oktawy św. Jakuba: Preclara sollempnia 64-65 Rozdział XIII Wykład św. Hieronima na 29 lipca, piąty dzień oktawy św. Jakuba: In presenti capitula ostenditur 65v-67 Rozdział XIV Homilia papieża Grzegorza na 30 lipca, szósty dzień oktawy św. Jakuba: Quia natalem beati lacobi apostoli et martiris 67-71v Rozdział XV Kazanie św. Maksyma, biskupa, na 31 lipca, siódmy dzień oktawy św. Jakuba: Exultemus in Domino, dilectissimi, et congruis honoribus 72-74 Rozdział XVI Wykłady św. Hieronima i św. Maksyma na 31 lipca, siódmy dzień oktawy św. Jakuba: Sollempnitatem hodiernam 74-93v Rozdział XVII Kazanie papieża Kaliksta na 30 grudnia: Veneranda dies 93v-95 Rozdział XVIII Homilia papieża Grzegorza na 30 grudnia: Audistis, fratres karissimi, quia 95-98 Rozdział XIX Wykład papieża Kaliksta na 30 grudnia: Sollempnia sacra presentia 98-101 Rozdział XX Wykłady św. Hieronima, Augustyna, Grzegorza i Kaliksta na 5 stycznia: Festivitatem electionis et translationis Oficja (z notacją muzyczną) 101 Rozdział XXI Kapituły papieża Kaliksta na wigilię św. Jakuba i dzień jego męczeństwa (24 i 25 lipca): Iacobus Dei et Domini nostri Ihesu Christi servus 101v-103v Rozdział XXII Oficjum wigilii (24 lipca), autorstwa Kaliksta 103v-114 Rozdział XXIII Oficjum na 25 lipca i 30 grudnia, autorstwa Kaliksta Msze (z notacją muzyczną) 114-116v Rozdział XXIV Msza papieża Kaliksta do śpiewania w wigilię św. Jakuba (24 lipca) w godzinie nony, z dodatkami. 116v-118 Rozdział XXV Wersety (17 różnych) papieża Kaliksta do śpiewania w procesji św. Jakuba w obie jego uroczystości (25 lipca i 30 grudnia) 118-122v Rozdział XXVI Msza tegoż papieża Kaliksta do odprawiania w dniu męczeństwa św. Jakuba (25 lipca), z dodatkami. 122v Rozdział XXVII Msza tegoż papieża Kaliksta do śpiewania regularnie we wszystkich mszach za pielgrzymów św. Jakuba. Rozdział XXVIII Siedem mszy tegoż papieża Kaliksta do śpiewania kolejno w każdy dzień oktawy święta św. Jakuba: 122v-124 Msza na 26 lipca (drugi dzień oktawy) 124-127v Msze na 27, 28, 29, 30 i 31 lipca oraz 1 sierpnia 128 (dołączona) Msza na święto cudów (3 października) 129 Rozdział XXIX Kapituły tegoż papieża Kaliksta na święto translacji św. Jakuba (30 grudnia) 129v-130r Rozdział XXX Msza papieża Kaliksta do śpiewania w święto translacji św. Jakuba (msze 30 grudnia i 5 stycznia). Suplement gregoriański (z notacją muzyczną) 130-131 Benedicamus sancti Iacobi: Exultet celi curia 131-132v 4 conductus o św. Jakubie 132v-139 Rozdział XXXI Msza farsowana o św. Jakubie, do śpiewania w święta 25 lipca i 30 grudnia 139 Benedicamus sancti Iacobi: Regi perennis glorie d’un docteur galicien
Księga II Kodeksu Kalikstyńskiego – Księga cudów
(De miraculi sancti Jacobi)
Zawiera zbiór 22 cudów przypisywanych św. Jakubowi Apostołowi, zdziałanych w różnych regionach Europy. Treścią bardzo przypomina inne zbiory cudów spisywane w XI i XII wieku. Zajmuje 16 kart (f. 139v – 155v) i jest drugą najkrótszą księgą. Przed cudami zawiera krótki prolog – rzekomo autorstwa papieża Kaliksta II – i spis treści. Według kodeksu 22 cuda zebrali papież Kalikst II (18), Anzelm z Canterbury (2), Beda Czcigodny (1) i mistrz Hubert (1).
Oto cuda:
Folio Rozdział Treść 139v-140 Prolog Wstęp papieża Kaliksta 140-141 Spis treści Spis 22 rozdziałów o cudach 141-155v Opowieść o 22 cudach: Rozdział I O dwudziestu mężach, których apostoł uwolnił z niewoli u Moabitów. (Papież Kalikst) Rozdział II O człowieku, któremu z woli Bożej na ołtarzu św. Jakuba wymazano zapis grzechu. (Beda Czcigodny) Rozdział III O chłopcu, którego apostoł wskrzesił w górach Montes de Oca. (Papież Kalikst) Rozdział IV O trzydziestu Lotaryńczykach i o zmarłym, którego apostoł w jedną noc przeniósł z przełęczy Cize do swojego klasztoru. (Mistrz Hubert, kanonik z Besançon) Rozdział V O powieszonym pielgrzymie, którego św. Jakub ocalił od śmierci, choć wisiał na szubienicy trzydzieści sześć dni. (Papież Kalikst) Rozdział VI O mieszkańcu Poitou, któremu apostoł dał do pomocy anioła w postaci osła. (Papież Kalikst) Rozdział VII O fryzyjskim żeglarzu, którego w hełmie i z tarczą apostoł wydobył z morskiej głębiny. (Papież Kalikst) Rozdział VIII O biskupie, który ocalony z niebezpieczeństwa na morzu ułożył responsorium ku czci św. Jakuba. (Papież Kalikst) Rozdział IX O żołnierzu z Tyberiady, któremu apostoł dał moc zwyciężenia Turków i uwolnił go od choroby i niebezpieczeństwa na morzu. (Papież Kalikst) Rozdział X O pielgrzymie, który wpadł do morza, a apostoł przez trzy dni trzymał go za kark i doprowadził do portu. (Papież Kalikst) Rozdział XI O Bernardzie, którego apostoł cudownie uwolnił z więzienia. (Papież Kalikst) Rozdział XII O rycerzu, którego apostoł uleczył dotknięciem muszli. (Papież Kalikst) Rozdział XIII O rycerzu Dalmacjuszu, któremu apostoł wymierzył sprawiedliwość dzięki pielgrzymowi Raimbertowi. (Papież Kalikst) Rozdział XIV O kupcu, którego apostoł uwolnił z więzienia. (Papież Kalikst) Rozdział XV O rycerzu, którego św. Jakub ocalił na wojnie, gdy jego towarzysze już polegli lub dostali się do niewoli. (Papież Kalikst) Rozdział XVI O rycerzu, którego w agonii, nękanego przez demony, apostoł uwolnił za pomocą laski żebraka i sakiewki młodej kobiety. (Św. Anzelm, arcybiskup Canterbury) Rozdział XVII O pielgrzymie, który z miłości do apostoła, za podszeptem diabła, odebrał sobie życie, a św. Jakub z pomocą świętej Matki Bożej przywrócił go do życia. (Św. Anzelm, arcybiskup Canterbury) Rozdział XVIII O hrabim z Saint-Gilles, któremu apostoł otworzył żelazne drzwi jego oratorium. (Papież Kalikst) Rozdział XIX O Stefanie, greckim biskupie, któremu ukazał się św. Jakub i objawił nieznane przyszłe wydarzenia. (Papież Kalikst) Rozdział XX O Wilhelmie, uwięzionym rycerzu, którego hrabia uderzył mieczem w odsłoniętą szyję, nie mogąc go zranić. (Papież Kalikst) Rozdział XXI O kalece, któremu święty apostoł ukazał się w swojej bazylice i od razu w pełni przywrócił mu zdrowie. (Papież Kalikst) Rozdział XXII O człowieku, którego trzynaście razy sprzedano i tyleż razy apostoł uwolnił. (Papież Kalikst)
Księga III Kodeksu Kalikstyńskiego – Translacja ciała do Santiago
(Liber de translatione corporis sancti Jacobi ad Compostellam)
To najkrótsza księga, licząca zaledwie 6 kart (f. 156 – 162v). Także zaczyna się od prologu i spisu treści, po których następują cztery rozdziały. Opowiada o ewangelizacji Hiszpanii przez św. Jakuba Apostoła i późniejszej „translacji” jego ciała z Jerozolimy do Galicji, a w końcu do miejsca pochówku. Wspomina też zwyczaj pierwszych pielgrzymów, którzy zbierali muszle na galicyjskich wybrzeżach.
Zawiera następujące rozdziały:
Folio Rozdział Treść 155v-156 Spis treści Spis 4 rozdziałów 156 Prolog Zaczyna się prolog błogosławionego papieża Kaliksta o wielkiej translacji św. Jakuba. 156v-159 Rozdział I Zaczyna się translacja św. Jakuba Apostoła, brata apostoła i ewangelisty św. Jana, obchodzona trzydziestego grudnia: jak został przeniesiony z Jerozolimy do Galicji. 159-160 Rozdział II Zaczyna się list papieża św. Leona o przeniesieniu św. Jakuba Apostoła, obchodzonym trzydziestego grudnia. 160-162 Rozdział III Kalikst, papież, o trzech uroczystościach św. Jakuba. 162 Rozdział IV O muszlach św. Jakuba. 162-162v Miniatury (ukazanie się św. Jakuba Karolowi Wielkiemu, sceny z kroniki: wyprawa do Hiszpanii, powrót do Akwizgranu)
Księga IV Kodeksu Kalikstyńskiego – Podboje Karola Wielkiego
(L’Historia Karoli Magni et Rotholandi)
To druga co do wielkości księga: zajmuje 28 kart (f. 163 – 191) i liczy 26 rozdziałów. W 1609 roku wyrwano ją z rękopisu, tworząc nowy tom zatytułowany „Historia Turpini”. Ponownie dołączono ją do Codex Calixtinus podczas restauracji w 1966 roku.
Napisał ją prozą anonimowy duchowny pochodzenia francuskiego, prawdopodobnie w pierwszej połowie XII wieku. Zgodnie ze zwyczajem średniowiecza przypisuje autorstwo tekstu Turpinowi (748–794), dawnemu mnichowi i skarbnikowi Saint-Denis, który został arcybiskupem Reims i należy nawet do „Dwunastu Parów” Karola Wielkiego w Pieśni o Rolandzie. Dlatego historycy nazywają tę księgę „Pseudo-Turpinem”.
Skupia się na kronice arcybiskupa Turpina i opisuje wkroczenie Karola Wielkiego na Półwysep, klęskę pod Roncesvalles i śmierć Rolanda. Opowiada, że św. Jakub ukazał się Karolowi Wielkiemu we śnie, zachęcił go do uwolnienia swojego grobu z rąk muzułmanów i wskazał mu drogę: szlak z gwiazd.
Zawiera następujące rozdziały:
Folio Rozdział Treść 163 [1] Prolog List Turpina 163v-164 [1v-2] Spis treści Spis 26 rozdziałów 164-165 [2-3] Rozdział I O ukazaniu się apostoła Karolowi Wielkiemu 165 [3] Rozdział II O murach Pamplony, które runęły same 165v-166 [3v-4] Rozdział III O nazwach zdobytych miast Hiszpanii 166-166v [4-4v] Rozdział IV O bożku Mahomecie 166v [4v] Rozdział V O kościołach zbudowanych przez Karola Wielkiego 166v [4v] Rozdział VI O Agolandzie 167 [5] Rozdział VII Przykład jałmużny zmarłego 167v-168 [5v-6] Rozdział VIII O bitwie pod Sahagún, w której zakwitły włócznie 168-169 [6-7] Rozdział IX O mieście Agen 169-169v [7-7v] Rozdział X O mieście Saintes, w którym zakwitły włócznie 169v-170v [7v-8v] Rozdział XI O żołnierzach wojsk Karola Wielkiego 170v-171v [8v-9v] Rozdział XII O sporze między Karolem Wielkim a Agolandem 171v-172v [9v-10v] Rozdział XIII O ubogich 172v-173 [10v-11] Rozdział XIV O śmierci króla Agolanda 173 [11] Rozdział XV O chrześcijanach, którzy zawrócili w poszukiwaniu niegodziwych łupów 173-173v [11-11v] Rozdział XVI O bitwie z Furrem 173v-176v [11v-14v] Rozdział XVII O walce z olbrzymem Ferragutem i znakomitym sporze Rolanda 176v-177v [14v-15v] Rozdział XVIII O bitwie masek 177v-178v [15v-16v] Rozdział XIX O naradzie Karola Wielkiego 178v-179 [16v-17] Rozdział XX O postaci i sile Karola Wielkiego 179-185v [17-23v] Rozdział XXI O bitwie pod Roncesvalles i śmierci Rolanda oraz innych wojowników 185v-188v [23v-26v] Rozdział XXII O śmierci Karola Wielkiego 188-189 [26v- 27] Rozdział XXIII O cudzie, który Bóg raczył zdziałać za pośrednictwem Rolanda w mieście Gratianopolis (Grenoble ?) 189v-190 [27v-28] Rozdział XXIV O śmierci Turpina i odnalezieniu jego ciała (Kalikst, papież) 190-190v [28-28v] Rozdział XXV O Almanzorze z Kordoby (Kalikst, papież) 190v-191v [28v-29v] Rozdział XXVI O krucjacie w Hiszpanii (list papieża Kaliksta)
Księga V Kodeksu Kalikstyńskiego – Przewodnik pielgrzyma
(Iter pro peregrinis ad Compostellam)
To rodzaj przewodnika dla pielgrzyma do Santiago: wskazuje miejsca, które należało odwiedzić po drodze, i ostrzega podróżnego przed niebezpieczeństwami czyhającymi na szlaku. Bardzo szczegółowo opisuje miasto Santiago i jego katedrę.
Rozdziały księgi są następujące:
Folio Rozdział Treść 192 [163] Wstęp świętego papieża Kaliksta i spis 11 rozdziałów 192-192v [163-163v] Rozdział I O drogach do Santiago 192v [163v] Rozdział II O etapach drogi do Santiago (Kalikst, papież) 192v-193v [163v-164v] Rozdział III O nazwach miejscowości na Camino de Santiago 193v [164v] Rozdział IV O trzech hospicjach świata 193v [164v] Rozdział V O imionach niektórych z tych, którzy naprawiali drogę do Santiago. (Aymeric) 193v-194v [164v-165v] Rozdział VI O dobrych i złych rzekach na drodze do Santiago. (Kalikst, papież) 194v-197v [165v-168v] Rozdział VII O nazwach krain i osobliwościach ludów napotykanych na Camino de Santiago 197v-207 [168v-178] Rozdział VIII O ciałach świętych spoczywających przy drodze, które pielgrzymi powinni nawiedzić. Zaczyna się męczeństwo św. Eutropiusza, biskupa Saintes i męczennika 207-212v [178-183v] Rozdział IX O charakterze miasta i bazyliki św. Jakuba, apostoła Galicji. (Kalikst, papież, i Aymeric, kanclerz)
Części:
- O kościołach miasta
- O wymiarach kościoła
- O oknach
- O portykach
- O fontannie św. Jakuba
- O raju miasta
- O bramie północnej
- O bramie południowej
- O bramie zachodniej
- O wieżach katedry
- O ołtarzach katedry
- O ciele i ołtarzu św. Jakuba
- O srebrnym antependium
- O cyborium nad ołtarzem apostoła
- O trzech lampach
- O godności kościoła św. Jakuba i jego kanoników
- O kamieniarzach kościoła oraz początku i końcu budowy
- O godności kościoła św. Jakuba
212v-213 [183v-184] Rozdział X O liczbie kanoników św. Jakuba 213-213v [184-184v] Rozdział XI O tym, jak należy przyjmować pielgrzymów św. Jakuba 213v [184v] Koniec piątej księgi św. Jakuba Apostoła
Aneks I Kodeksu Kalikstyńskiego – Utwory polifoniczne
To zeszyt z 6 kart (214–219v lub 185–190v w dawnej numeracji) z 22 utworami polifonicznymi. Zapewne zapisano go wkrótce po zasadniczej części kodeksu, ale przed 1180 rokiem. Z muzycznego punktu widzenia to najważniejsza część rękopisu.
Aneks II Kodeksu Kalikstyńskiego
Ten aneks dołączono do rękopisu już po jego pierwotnej redakcji, prawdopodobnie przy oprawie pod koniec XII wieku. Składa się z pięciu kart (f. 221–225 lub 192–196 w dawnej numeracji): bifolium z fałszywą bullą Innocentego II i kilku luźnych kart. Przepisali je różni kopiści i zawierają różne teksty, w tym kilka cudów przypisywanych św. Jakubowi. Jest tu też hymn pielgrzymów do Santiago Dum pater familias.
Bulla Innocentego II na karcie 221 sugeruje, że za kodeks odpowiadał i był jego autorem kluniacki mnich Aymeric Picaud, towarzysz papieża Kaliksta II w jego pielgrzymce do Santiago w 1109 roku. Według tego tekstu około 1140 roku Aymeric złożył kodeks w katedrze w Santiago jako pierwszy egzemplarz Liber. Historycy podważają to wszystko, między innymi dlatego, że bifolium z bullą – jak już wspomniano – nie należało do pierwotnego kodeksu, lecz zostało dodane później.
Zawartość aneksu jest następująca:
Folio Treść 221 [192] Bulla Innocentego II 221 [192v] Cud Bruna z Vézelay (1139) spisany przez Alberyka, opata Vézelay, biskupa Ostii i legata rzymskiego 221v [192v] Alleluia in greco, z notacją muzyczną 222 [193] Hymn Dum pater familias, z notacją muzyczną (pieśń pielgrzymów) 222-222v [193-193v] Hymn Signa sunt nobis sacra 223 [194] Cud św. Jakuba o wskrzeszonym chłopcu, rok 1164 223 [194] Inny cud: cud św. Jakuba o wykrzywionej postaci syna pewnego wicehrabiego, znany w krainie Poitiers 223v [194v] Cud św. Jakuba o uwolnieniu chrześcijan i ucieczce Saracenów z Portugalii (1190), w trzech czytaniach na jutrznię święta 3 października 224 [195] Modlitwa mistrza G (Gocelin lub Gautier ?) 224-224v [195-195v] 6 czytań do oficjum, według papieża Leona i mistrza Panichy, o translacji św. Jakuba 224v [195v] Ukazanie się św. Jakuba mnichowi Oldierusowi z Clairvaux: Telle est ta justice 224v-225 [195v-196] Cud św. Jakuba o kalece uzdrowionym w czasie święta translacji (30 grudnia) (dwie wersje) 225 [196] Wizja niejakiego Fouquesa z Montreuil, który pielgrzymował do Santiago dwanaście i trzynaście razy 225v [196v] Kopia hymnu Signa sunt nobis sacra